Zostaw kontakt

[contact-form-7 id="372" title="Brief"]

Słownik poligraficzny

Apla – w poligrafii termin ten odnosi się do
ilości farby drukowej. Jest to jednolite tło, nałożone jedną farbą
dowolnego koloru w ilości dokładnie 100 procent. W przeciwieństwie do
rastra apla to pełne krycie powierzchni.

Bigowanie – inaczej przygniatanie, odciskanie rowków (bigów) na papierze
lub kartonie, aby ułatwić jego załamywanie. Proces ten może się odbywać
przy pomocy big zamocowanych w wykrojnikach a te z kolei umieszczane są
w maszynach, taśm nagniatających montowanych na cylindrach dociskowych
maszyn offsetowych lub ręcznie za pomocą kostek introligatorskich.
Bigowanie jest niezbędne aby grubsze papiery uzyskały estetyczną linię
zgięcia.

Blacha – inaczej matryca. Forma służąca do wykonywania odbitek.

Deadline – ostateczny termin wykonania produkcji.

Densytometr – przyrząd przeznaczony do pomiaru gęstości optycznej, w
świetle odbitym lub przepuszczonym.

Druk – wielokrotne odbicie obrazu z formy drukowej na podłoże drukowe
(np. na papier). Potocznie nazywana drukiem jest również każda kopia,
czyli odbitka drukowa.

EPS – format pliku grafiki komputerowej, stworzony przez Adobe Systems
Inc., zapisany w języku PostScript, mogący zawierać także całą stronicę
w postaci danych, takich jak: np. krzywe Bezier`a, fonty, mapy bitowe;
skrót od ang. Encapsulated PostScript.

Falcowanie – załamywanie, składanie arkusza. Załamywanie może być
jednokrotne lub wielokrotne, na różne sposoby (w różnych kierunkach),
wykonywane w celu osiągnięcia docelowego formatu i liczby stron składki.
Np. trzykrotne złożenie na pół arkusza daje składkę szesnastostronicową.
Miejsce zgniecenia arkusza (falc) staje się krawędzią.

Foliowanie (laminowanie) – polega na pokryciu powierzchni druku folią z
tworzyw sztucznych. Dzięki foliowaniu zadrukowana powierzchnia uzyskuje
dodatkowe walory estetyczne, zastaje też usztywniona i zabezpieczona
przed działaniem mechanicznym, chemicznym, promieniowaniem UV, wilgocią.
Foliowanie odbywa się w laminatorach z użyciem kleju na zimno
(foliowanie na zimno) lub na gorąco (foliowanie na gorąco). Foliować
można powierzchnie jednostronnie lub dwustronnie (czyli folia występuje
z jednej strony powierzchni foliowanej lub po obu jej stronach).

Grafika wektorowa – grafika utworzona „w krzywych”. Cechą
charakterystyczną grafiki wektorowej jest to, że niezależnie od
skalowania elementu, jego linie i kształty pozostają ostre i wyraźne, w
przeciwieństwie do grafiki rastrowej, która podczas skalowania traci
jakość. Grafika wektorowa jest najbezpieczniejszym sposobem tworzenia
logo firmy lub innych elementów graficznych. Najpopularniejszymi
programami do tworzenia grafiki wektorowej są CorelDraw oraz Adobe
Illustrator.

Gramatura papieru – masa 1 m2 arkusza wyrażona w gramach wyrobu
papierniczego, włókienniczego, a także tworzyw sztucznych w arkuszach.
Pośrednio parametr ten przekłada się na grubość arkusza.

Impozycja – montaż elektroniczny, odpowiednie ułożenie na arkuszu
drukarskim całego obrazu (kilku użytków lub stron składki)
przeznaczonego do druku wraz z niezbędnymi oznaczeniami potrzebnymi
podczas procesu druku i po wydrukowaniu. Impozycja jest procesem
żmudnym, a w wypadku ręcznego wykonywania podatnym na błędy. Dlatego
powstało wiele samodzielnych programów, które pozwalają na automatyzację
impozycji plików zapisanych w wielu różnych formatach graficznych.

ISBN – międzynarodowy symbol literowy, stosowany z układem dziesięciu
cyfr, jako kod identyfikujący, określający wydanie książki lub broszury.
Nadawany i rejestrowany w Polsce przez Bibliotekę Narodową. Skrót od
ang. International Standard Book Number.

ISSN – międzynarodowy symbol literowy stosowany z układem ośmiu cyfr,
jako kod identyfikujący wydawnictwo ciągłe, np. seryjne czasopismo.
Nadawany i rejestrowany w Polsce przez Bibliotekę Narodową. Skrót od
ang. International Standard Serial Number.

Kaszerowanie – uszlachetnianie wyrobu papierniczego poprzez oklejanie
cienkim papierem (niezadrukowanym lub zadrukowanym) papieru znacznie
grubszego, kartonu, tektury falistej itp. w celu wzmocnienia tego
podłoża, uzyskania efektu zdobiącego lub wymaganego technologicznie.
Termin odnosi się także do oklejania papierem całych powierzchni z
tworzyw sztucznych. Typowym przykładem kaszerowania w celach
dekoracyjnych jest oklejanie cienkim, zadrukowanym ozdobnie papierem
powierzchni tektury falistej przeznaczonej na opakowania produktów,
których nie da się bezpośrednio zadrukować na maszynie drukarskiej z
powodu jego grubości oraz wewnętrznej struktury.

Makieta – projekt układu graficznego (typograficznego) publikacji,
wykonanej jako wzorzec do formowania (łamania) poszczególnych stronic
druku.

Mora – prążki mory w poligrafii, grafice komputerowej i fotografii to
niepożądany efekt. Mora to pewien rodzaj układu prążków powstałego na
skutek interferencji (nakładania się) dwóch siatek linii obróconych o
pewien kąt lub poddanych deformacji (zniekształconych względem siebie).
Aby mora ta była jak najmniejsza, kąty rastra obraca się względem
siebie.

Uciążliwa postać mory powstaje również podczas skanowania druków
sporządzonych rastrem klasycznym, gdzie na istniejącą drobną morę
nakłada się w równomierny układ pikseli uzyskanego obrazu bitmapowego.
Zaś kolejny wzrost mory następuje przy tworzeniu z takich skanów obrazu
drukowego.

Narząd – przygotowanie maszyny drukarskiej do rozpoczęcia drukowania
nakładu. Na narząd składają się m.in.: założenie formy drukowej na
maszynę, spasowanie kolorów oraz ustawienie właściwego wydatku farby.
Narządowi towarzyszy wykonanie serii druków próbnych. Koszt narządu jest
jednym z najważniejszych składników kosztów zlecenia druku, obok kosztu
wykonania formy drukowej oraz kosztu druku pojedynczego egzemplarza.

Oprawa introligatorska – sposób wykończenia wielostronicowej publikacji
poligraficznej (np. czasopisma, książki, kalendarza, albumu), a także
każdego innego wielostronicowego wytworu papierniczego niezadrukowanego
lub zadrukowanego (np. zeszytu, notesu, bloku rysunkowego) polegający na
trwałym połączeniu kart wnętrza wyrobu z okładką.

Pantone – system barw drukarskich opracowanych przez firmę Pantone, w
których kolory oznaczane są numerem. Kolory z palety Pantone nie zawsze
mają odwzorowanie w systemach CMYK i RGB

Paser – punktura, element graficzny, zazwyczaj w postaci krzyżyka w
kole, służący jako „celownik” w druku barwnym w celu dokładnego
nanoszenia kolejnych kolorów (czyli kolejnych farb drukarskich) w to
samo miejsce. Stanowi miejsce kontroli i punkt odniesienia przy montażu
klisz, wykonywaniu odbitek próbnych oraz w samym druku. Identyczne
pasery i w tych samych miejscach znajdują się na obrazie strony w każdym
z kolorów farby drukarskiej. Punktury umieszcza się na marginesie danego
arkusza i odcina wraz z nim po wydrukowaniu danej pracy.

PDF – format pliku graficznego, stworzony przez Adobe Systems Inc.
mogące zawierać całą stronicę lub publikację, a ich przeglądanie i
dalsza reprodukcja wymaga jedynie posiadania odpowiedniego interpretera,
wbudowanego w RIP lub programu Adobe Acrobat. Skrót od ang. Portable
Document Format.

Poligrafia – jest dziedziną techniki zajmującą się procesami wytwarzania
druków. Obecnie osiągnęła etap przemysłowy, którego rozwój zachodzi w
bardzo szybkim tempie. Przemysł poligraficzny jest szczególną dziedziną
produkcyjną – obejmuje on opracowywanie wzorców (form drukowych)
oryginałów tekstowych i rysunkowych, i drukowanie za ich pomocą kopii, w
większości na potrzeby masowego odbiorcy. Poligrafia to słowo
pochodzenia greckiego, w tłumaczeniu znaczy „wielokrotne pisanie”.

Portfolio – zbiór prac (dorobek) wykonanych przez daną agencje lub
artystę.

Proof – odbitka próbna stanowiąca wzór kolorystyczny dla materiałów
drukowanych. Wykonana na specjalnie skalibrowanych urządzeniach aby
odzwierciedla obraz rastra drukarskiego.

Raster – obraz dający efekt półtonów składający się z drobnych
jednotonalnych kropek.

Rozbarwienie – separacja, wyciąg barwny. Jest to zmiana danych
graficznych kompozytowych, czyli takich, gdzie elementowi obrazu
przypisane są łącznie wartości w jakimś modelu barwnym (np. RGB, Lab,
CMYK) na osobne obrazy w odcieniach szarości, odpowiadające
poszczególnym farbom drukarskim (najczęściej CMYK). Niekiedy
rozbarwieniem nazywa się sam proces konwersji danych barwnych do modelu
CMYK. Rozbarwienie jest również stosowane na określenie gotowych form
kopiowych (filmów) służących do drukowania.

Składka – zadrukowany arkusz papieru albo kartonu złamany jedno- lub
wielokrotnie do określonego formatu.

Spad – pole druku, które wychodzi poza obszar publikacji i jest
przeznaczone do odcięcia. Stosowany, aby obszar druku dochodził do
krawędzi po obcięciu arkusza. Format netto to format końcowy pracy.
Obszar poza formatem netto czyli spad zostaje obcięty.

Sztancowanie – inaczej wykrawanie, to czynność introligatorska
polegająca na wycinaniu kształtu za pomocą wykrojnika przy użyciu dużej
siły docisku. Dzięki wykrawaniu możemy wycinać skomplikowane kształty,
których nie można uzyskać za pomocą zwykłego krojenia na gilotynie
introligatorskiej. Przy sztancowaniu można zastosować różnego rodzaju
noże: do cięcia, bigowania, perforowania. Przy pierwszej produkcji
trzeba wykonać specjalny wykrojnik, który będzie można wykorzystywać
wielokrotnie przy dodrukach danej pracy.

Tinta – powierzchnia zadruku w mniej niż 100{90c6108c45643234aa291b5687ddcaeda823687e96d469042e2d4632ec06504a} pokrycia kolorem,
najczęściej delikatne pokrycie jakimś kolorem (stosowana jako tło, na
którym drukuje się ciemniejszą farbą tekst lub inne elementy).

Użytek – jedna kopia pracy lub części, która mieści się na arkuszu
drukarskim. Jeśli forma pracy jest mniejsza niż arkusz przygotowuje się
kilka użytków, np. na arkuszu B3 mieszczą się 2 użytki A4.

Znaczniki cięcia – oznaczenie graficzne na arkuszu wskazujące miejsce w
którym ma być odcięty spad (margines). Znaczniki cięcia wskazują
docelowy format pracy, czyli format netto.

Wzornik kolorów – paleta zadrukowanych na papierze wzorcowych próbek
kolorów, najczęściej systemów Pantone oraz mieszanek składowych CMYK,
służąca m.in. drukarzowi do odwzorowania konkretnego koloru farby.
Wzornik kolorów jest również niezbędny grafikowi przy projektowaniu
danej publikacji ponieważ monitory nie oddają w pełni kolorów jakie
uzyskamy po wydrukowaniu ich w drukarni.

Format netto, format po obcięciu – rozmiar gotowego wyrobu
poligraficznego, podawany jako iloczyn długości i szerokości kart
(stron) stanowiących blok wkładu. Pod pojęciem wyrobu gotowego rozumie
się wyrób po obcięciu spadów, co jest jedną z ostatnich czynności w
introligatorni (np. po wykonaniu oprawy, o ile okładka jest tej samej
wielkości co wkład). Jeżeli okładka jest większa od „środka”, to format
netto oznacza wielkość owego środka, czyli w praktyce pojedynczej
strony. W przypadku oprawy klejonej – do formatu netto zalicza się
również część papieru zasłoniętą przez klej.

DTP (ang. Desktop Publishing) – ogół czynności związanych z
przygotowaniem na komputerze materiałów, które będą później powielone
metodami poligraficznymi, komputerowe przygotowanie do druku. W tym
znaczeniu termin ten dotyczy nie tylko fazy projektowej, czyli tworzenia
w programach komputerowych obrazu (oraz kształtu) stron publikacji, ale
także zarządzania pracą grupową, a nawet odnosi się do komputerowego
sterowania urządzeniami wykorzystywanymi w tym procesie.

Proces DTP rozpoczyna się wprowadzeniem do komputera tekstu i obrazu.
Poszczególne elementy graficzne podlegają następnie indywidualnej
obróbce (retusz, poprawienie kolorów, jasności i kontrastu, kadrowanie,
skalowanie, zapisanie w odpowiednim formacie i rozdzielczości, nadanie
odpowiedniego profilu koloru), a na tekst jest nanoszona korekta.
Niezbędne jest również wykonanie od podstaw elementów graficznych w
programie komputerowym (ilustracje, loga, znaki firmowe, tła, cienie,
ozdobne napisy, kody paskowe), stworzenie szablonu gotowej publikacji,
właściwe wykonanie poszczególnych stron (ułożenie na nich w odpowiednich
miejscach tekstu i grafiki – łamanie, skład). Następnie odbywa się
zasadnicza część procesu, czyli ułożenie z tych wszystkich elementów
gotowego projektu stron publikacji, łącznie z naniesieniem informacji
dla drukarza i introligatora. Na tym etapie pracy można również umieścić
informacje o obrazie całej składki (impozycja). Czynność kończąca to
zapisanie danych komputerowych w postaci pliku postscriptowego lub
(coraz częściej) pliku PDF. Ostatni etap obróbki komputerowej to
rapowanie – polegające na stworzeniu z pliku postscriptowego obrazu
rastra drukarskiego oddzielnie dla każdego koloru farby drukarskiej.
Kolejną czynnością jest naświetlenie z pliku postscriptowego klisz dla
drukarni z pojedynczych stron publikacji lub wykonanie impozycji, czyli
naświetlenie wspólnych klisz dla całego arkusza drukarskiego, następnie
wykonanie z klisz wyciągów barwnych (próba koloru), czyli wzorcowych,
wiernych kolorystycznie odbitek stron publikacji (np. cromalin,
matchprint) lub też wykonanie tych wyciągów w postaci kolorowych
wydruków na specjalistycznych drukarkach, montaż klisz z pojedynczych
stron na wspólnym arkuszu folii montażowej, odbitki kontrolne ze
zmontowanych klisz (ozalid), naświetlenie z klisz form drukowych (tzw.
blachy) lub też zamiast etapu „kliszowego” naświetlenie blach
bezpośrednio z plików postscriptowych.

DPI (ang. dots per inch) – liczba plamek przypadająca na cal długości.
Jednostka stosowana do określenia rozdzielczości drukarek, ploterów,
naświetlarek itp. Pojęcie to jest bardzo rozpowszechnione i często
stosowane także jako potoczny zamiennik określeń pokrewnych: ppi (pixels
per inch – pikseli na cal), czyli jednostek rozdzielczości obrazów
bitmapowych, oraz spi (samples per inch – próbek na cal), czyli
jednostek rozdzielczości skanerów. Jednostka dpi opisuje stopień
oddawania szczegółów kształtu obrazu w sterowanych komputerowo
urządzeniach drukujących, naświetlających, a także wycinających,
grawerujących itp. Określa gęstość możliwych do uchwycenia szczegółów
obrazu, który jest rozumiany jako układ plamek, których środki pozostają
w stałych odległościach względem siebie, a ułożone są w rzędach i
kolumnach.

Liniatura rastra – w poligrafii jeden z najważniejszych parametrów
określających budowę rastra drukarskiego. W rastrze amplitudowym
liniatura jest parametrem mówiącym, ile rzędów kropek (lub linii)
ułożonych równolegle względem siebie przypada na jednostkę długości.
Liniaturę wyraża się w liniach na cal – lpi (lines per inch). Im wyższa
liniatura, tym drobniejsze kropki rastra, a więc tym więcej szczegółów
może zawierać drukowany obraz. Jednak zbyt wysoka liniatura w stosunku
do możliwości urządzenia drukującego może spowodować, że najmniejsze
kropki (lub fragmenty linii) mogą się nie zreprodukować, a więc
najjaśniejsze miejsca pozostaną niezadrukowane, i podobnie największe
kropki (lub fragmenty linii) mogą ulec „zalaniu” do jednolitej
płaszczyzny, niwelując szczegóły w najciemniejszych partiach obrazu.
Typowa wartość liniatury dla papierów powlekanych to 150 lpi. Daje to
możliwość druku z kropkami rastra nierozpoznawalnymi dla przeciętnego
człowieka. W przypadku papieru gazetowego jest to obecnie wartość na
poziomie 115 lpi. Dla druków bardzo wysokiej jakości (np. wydawnictwa
albumowe) stosuje się także wyższe liniatury. Liniatura rzędu 150-175
lpi jest wartością graniczną dla maszyn drukarskich z nawilżaniem
wodnym, wyższe liniatury drukuje się na maszynach z nawilżaniem
alkoholowym.

Grafika wektorowa (obiektowa) – jeden z dwóch podstawowych rodzajów
grafiki komputerowej, w której obraz opisany jest za pomocą figur
geometrycznych (w przypadku grafiki dwuwymiarowej: odcinki, krzywe) lub
brył geometrycznych (w przypadku grafiki trójwymiarowej),
umiejscowionych w matematycznie zdefiniowanym układzie współrzędnych,
odpowiednio dwu- lub trójwymiarowym.

Podczas powiększania obrazu rastrowego będzie w końcu widać poszczególne
piksele, natomiast podczas powiększania obrazu wektorowego będzie widać
ostre kształty figur geometrycznych, z których obraz jest zbudowany. W
przeciwieństwie do grafiki rastrowej grafika wektorowa jest grafiką w
pełni skalowalną, co oznacza, iż obrazy wektorowe można nieograniczenie
powiększać oraz zmieniać ich proporcje bez uszczerbku na jakości. Sama
jakość obrazu uzależniona jest wyłącznie od dokładności opisu obrazu
przez prymitywy: czarne włosy rysowanej postaci można określić jako
zamkniętą krzywą wypełnioną na czarno, choć można też opisać każdy włos
krzywą o względnie niewielkiej grubości i czarnym kolorze. Obrazy
wektorowe można łatwo przetwarzać w ich odpowiedniki bitmapowe, podając
jedynie docelową rozdzielczość obrazu rastrowego. W rzeczywistości
operacja ta jest wykonywana przed jakimkolwiek obrazowaniem grafiki
wektorowej na monitorze czy drukarce. Istnieją jednakże urządzenia takie
jak plotery, np. ploter tnący, dla których opis wektorowy jest
naturalnym sposobem działania. Operacja konwersji w przeciwną stronę,
tzw. wektoryzacja lub trasowanie, jest trudna i niejednokrotnie nie daje
spodziewanych wyników.

RIP (ang. Raster Image Processor) – oprogramowanie, układ scalony, lub
całe stanowisko komputerowe – mające służyć zamianie obrazu
ciągłotonalnego (zawierającego kolor na wielu stopniach jasności) na
obraz rastra, w którym stosunek powierzchni punktów rastrowych do tła ma
odwzorować odpowiedni odcień. Punkty rastrowe mają z samej swojej natury
jedną jedyną barwę pełną, 100-procentową, i właśnie ich wielkość w
porównaniu do tła daje wrażenie odpowiedniego rozjaśnienia (tonu). W DTP
i poligrafii pod pojęciem ripa rozumie się dedykowane stanowisko
komputerowe ze specjalistycznym oprogramowaniem, podłączone do
naświetlarki lub do cyfrowej maszyny drukarskiej. Na ripie odbywa się
ostatni etap komputerowej części prac związanych z przygotowaniem do
druku. Ripuje się pliki postscriptowe, aby wysłać na urządzenie
wyjściowe gotowy obraz rastra (czyli siatki drukowanych punktów),
dokładnie w takiej postaci, w jakiej zostanie on potem wydrukowany.

Impozycja – zaprojektowanie w programie DTP obrazu całego arkusza druku.
Może to być zarówno praca wieloużytkowa, jak i układ stron składki.

CMYK – zestaw czterech podstawowych kolorów farb drukarskich stosowanych
powszechnie w druku kolorowym w poligrafii. Na zestaw tych kolorów mówi
się również barwy procesowe lub kolory triadowe. CMYK to jednocześnie
jedna z przestrzeni barw w grafice komputerowej.

C – cyjan (ang. Cyan) M – magenta (ang. Magenta) Y – żółty (ang. Yellow)
K – czarny (ang. blacK) Cyjan – odcień niebieskiego, ale trochę bledszy
i bardziej spłowiały, można go określić jako szarobłękitny lub
sinoniebieski. Najbardziej podobne kolory to błękit, szafir i turkus.
Nazywanie koloru cyjanowego kolorem „zielononiebieskim” jest błędem
wynikającym z niezrozumienia różnic pomiędzy addytywną i subtraktywną
metodą mieszania barw. W syntezie addytywnej kolor uzyskany w wyniku
połączenia zielonego i niebieskiego. Magenta – w syntezie addytywnej
kolor uzyskany w wyniku połączenia czerwieni i niebieskiego. Najbardziej
podobne kolory to purpura, karmazyn i amarant. Yellow – kolor bardzo
podobny do żółtego, jednak trochę bledszy od typowej nasyconej żółcieni.
W syntezie addytywnej kolor uzyskany w wyniku połączenia czerwieni i
zielonego. Black – kolor czarny, jednak o niezbyt głębokiej czerni.
Farby w ww. kolorach nie są określone jednoznacznie, toteż odcienie ich
kolorów różnią się u różnych producentów, szczególnie w różnych
regionach świata. Barwy wynikowe w CMYK otrzymuje się poprzez łączenie
barw podstawowych w proporcjach od 0{90c6108c45643234aa291b5687ddcaeda823687e96d469042e2d4632ec06504a} do 100{90c6108c45643234aa291b5687ddcaeda823687e96d469042e2d4632ec06504a} każdej barwy triadowej.
Farby CMYK to substancje barwiące przepuszczające światło, czyli
barwniki, tak więc łączy się je metodą nakładania warstwami i dlatego
barwa wynikowa może mieć od 0{90c6108c45643234aa291b5687ddcaeda823687e96d469042e2d4632ec06504a} do aż 400{90c6108c45643234aa291b5687ddcaeda823687e96d469042e2d4632ec06504a} koloru (kolorów składowych).
Reprodukcja obrazów wielobarwnych następuje wskutek filtrowania światła
białego przez nakładające się warstwy barw triadowych. Druk farbami CMYK
odbywa się metodą rastra, czyli drukowania widocznych pod lupą punktów.
Raster posiada 100{90c6108c45643234aa291b5687ddcaeda823687e96d469042e2d4632ec06504a} koloru. Może mieć różny kształt (raster klasyczny ma
kształt koła) i różną wielkość. Na danym obszarze druku stosunek
powierzchni pokrytej rastrem danego koloru (np. cyjanu) do całej
powierzchni tego obszaru, wyrażony w procentach, to wartość tonalna.
Wartość tonalna 0{90c6108c45643234aa291b5687ddcaeda823687e96d469042e2d4632ec06504a} dla cyjanu oznacza powierzchnię nie pokrytą cyjanem,
a wartość tonalna 100{90c6108c45643234aa291b5687ddcaeda823687e96d469042e2d4632ec06504a} (pełny ton) cyjanu oznacza powierzchnię pokrytą
cyjanem w całości. Drukując różnymi wartościami tonalnymi dla cyjanu
mamy wrażenie optyczne różnego natężenia barwy cyjan. W druku CMYK
klasyczną kolejnością druku jest Black, Cyjan, Magenta, Yellow. Kolejne
nakładanie się kolorów drukowanych w różnych wartościach tonalnych
sprawia, że można uzyskać szeroką gamę barw. Farby CMYK są
półtransparentne. Kiedy na raster C zostanie położony raster M, to
będzie widoczna barwa wypadkowa. Dokładnych odpowiedników barw C i M nie
ma w języku polskim, są to kolory specjalnie stworzone na użytek
przemysłu, umożliwiające w połączeniu z Y i K oddawanie jak największej
ilości barw. Absolutnie wszystkich istniejących w barw nie uda się
uzyskać metodą nakładania na siebie barw CMYK – z wielu różnych powodów,
z których najważniejszym jest brak możliwości uzyskania w praktyce farb
teoretycznych o absolutnej czystości koloru. Idealnie czyste kolory C,
M, Y są barwami dopełniającymi dla trzech barw prostych najsilniej
odbieranych przez receptory ludzkiego oka. Kolor ostatni K został
dołożony do pozostałych trzech na praktyczne potrzeby przemysłu
poligraficznego. Teoretycznie można uzyskać kolor czarny przez złożenie
kolorów C+M+Y, w praktyce tak uzyskany kolor czarny jest kolorem
ciemno-brudno-brązowym. Poza tym ekonomicznie nieuzasadnione byłoby
drukowanie czarnego tekstu za pomocą składania barw CMY. K podnosi
kontrast, podkreśla kontur, pozwala na lepsze odwzorowanie cieni,
utrzymuje odpowiedni balans szarości, zmniejsza sumaryczną ilość
nanoszonej farby, tym samym jej zużycie oraz czas jej schnięcia.

Biały – pod pojęciem bieli rozumie się brak wszystkich składowych, a w
domyśle jest to biel podłoża. Często dla uzyskania bieli (druk na
przezroczystych foliach, papierach metalizowanych, podłożach nie
białych) używa się bieli kryjącej – poddruk bielą kryjącą. Żółty – dla
uzyskania idealnej pełnej nasyconej żółcieni trzeba dodać do 100{90c6108c45643234aa291b5687ddcaeda823687e96d469042e2d4632ec06504a} Y
także kilka procent M. Czerwony – teoretycznie jest to 100{90c6108c45643234aa291b5687ddcaeda823687e96d469042e2d4632ec06504a} kolorów: Y i
M – jest to rzeczywiście neutralna czerwień w tonach średnich. Zielony –
teoretycznie jest to 100{90c6108c45643234aa291b5687ddcaeda823687e96d469042e2d4632ec06504a} kolorów: Y i C – jest to zieleń bez żadnych
odcieni, ale jednak wyraźnie ciemna, dla jej rozjaśnienia trzeba zdjąć
trochę więcej C niż Y. Niebieski – teoretycznie jest to 100{90c6108c45643234aa291b5687ddcaeda823687e96d469042e2d4632ec06504a} kolorów: C
i M – kolor taki ma jednak niewielki odcień fioletowy, dla uzyskania
jaśniejszego i bardziej neutralnego niebieskiego oprócz zdjęcia obu
składowych dodaje się też K. Szary – jest to użycie procentowe K, jak
również analogiczne CMY lub CMYK, przy czym trzeba pamiętać, że farby
cmykowe nie są idealne i dlatego zamiennikiem K będzie użycie CMY w
nierównomiernych proporcjach pomiędzy sobą i w dodatku w wielu różnych
wersjach (pełna skala szarości), aby zrównoważyć tzw. balans szarości –
który zawsze musi być określony konkretnym zastosowaniem; odpowiednikiem
50{90c6108c45643234aa291b5687ddcaeda823687e96d469042e2d4632ec06504a} K może być dla CMY np. 46{90c6108c45643234aa291b5687ddcaeda823687e96d469042e2d4632ec06504a} C, 32{90c6108c45643234aa291b5687ddcaeda823687e96d469042e2d4632ec06504a} M i 34{90c6108c45643234aa291b5687ddcaeda823687e96d469042e2d4632ec06504a} Y, a dla CMYK może być to
zestaw np. 42{90c6108c45643234aa291b5687ddcaeda823687e96d469042e2d4632ec06504a} C, 27{90c6108c45643234aa291b5687ddcaeda823687e96d469042e2d4632ec06504a} M, 29{90c6108c45643234aa291b5687ddcaeda823687e96d469042e2d4632ec06504a} Y i 10{90c6108c45643234aa291b5687ddcaeda823687e96d469042e2d4632ec06504a} K – regułą jest założenie, że kolor
cyjanowy jest zabrudzony magentą, a yellow też, tyle że słabiej. Czarny
– użycie tylko koloru K da nam neutralną czerń, jednak spłowiałą i
niezbyt nasyconą. Teoretycznie 100{90c6108c45643234aa291b5687ddcaeda823687e96d469042e2d4632ec06504a} C, M Y, ale bez K, też da nam czerń,
będzie ona nawet głębsza od samej K, ale będzie posiadać dominantę
brązową. W praktyce dla uzyskania pięknej głębokiej czerni stosuje się
różne kombinacje wszystkich czterech kolorów składowych. Pewnego zakresu
odcieni nie da się w ogóle uzyskać z powodów technologicznych, a
pozostałe kolory muszą być definiowane składowymi CMYK z uwzględnieniem
wielu czynników jak: biel podłoża, wsiąkliwość farby czy cechy farb
konkretnego producenta, aczkolwiek na świecie mamy kilka standardów –
np. w Europie dominuje Euroscala, w Ameryce SWOP. Tak jak za pomocą farb
CMY nie można uzyskać koloru czarnego i dlatego powstał CMYK, tak
również nie wszystkie barwy można uzyskać przez „składanie” ze sobą, w
różnych proporcjach, farb procesowych. Problem ten rozwiązuje się w
praktyce przez zastąpienie farb procesowych farbą dającą żądany efekt
kolorystyczny. Farba taka (tzw. spot kolor) jest tworzona najczęściej
przez zmieszanie kilku baz pigmentowych spośród kilkunastu najczęściej
wykorzystywanych. Owe kilkanaście pigmentów daje znacznie większe
możliwości tworzenia kolorów niż nakładanie na siebie czterech barw
procesowych. Tworzenie farb o kolorach specjalnych, jak i ich
stosowanie, jest kłopotliwe dla drukarni. Jednym ze sposobów
ograniczenia potrzeby stosowania farb mieszanych jest zwiększenie liczby
kolorów procesowych z czterech do sześciu (model heksachromatyczny),
stąd też powstały sześciokolorowe maszyny drukarskie redukujące
konieczność używania farb mieszanych i podnoszące jakość wydrukowanej
barwy przy użyciu jedynie farb procesowych. W praktyce drukarskiej
zazwyczaj drukuje się na maszynach czterokolorowych farbami triadowymi w
następującej kolejności: czarny, turkusowy, magenta, żółty. Od tej
reguły bywają odstępstwa. Zmiana kolejności drukowanych farb wpływa na
finalny efekt barwny.

RGB – jeden z modeli przestrzeni barw opisywanej współrzędnymi RGB. Jego
nazwa powstała ze złożenia pierwszych liter angielskich nazw barw: R –
red (czerwonej), G – green (zielonej) i B – blue (niebieskiej), z
których model ten się składa. Jest to model wynikający z właściwości
odbiorczych ludzkiego oka, w którym wrażenie widzenia dowolnej barwy
można wywołać przez zmieszanie w ustalonych proporcjach trzech wiązek
światła o barwie czerwonej, zielonej i niebieskiej. Z połączenia barw
RGB w dowolnych kombinacjach ilościowych można otrzymać szeroki zakres
barw pochodnych, np. z połączenia barwy zielonej i czerwonej powstaje
barwa żółta. Do przestrzeni RGB ma zastosowanie synteza addytywna, w
której wartości najniższe oznaczają barwę czarną, najwyższe zaś białą.
Model RGB jest jednak modelem teoretycznym, a jego odwzorowanie zależy
od urządzenia, co oznacza, że w każdym urządzeniu każda ze składowych
RGB może posiadać nieco inną charakterystykę widmową, a co za tym idzie,
każde z urządzeń może posiadać własny zakres barw możliwych do
uzyskania.

Sitodruk – technika ta wywodzi się z tzw. malowania szablonowego,
znanego już w czasach starożytnych w Chinach i Japonii. Za twórców
sitodruku uznaje się Japończyka Yuzensai Miyasaki, który w XVII w.
wykorzystał tę metodę do ozdabiania kimon. Formę drukową stanowi
prostokątna rama, zwykle aluminiowa, z napiętą na niej siatką (kiedyś z
nici jedwabnych, obecnie z nylonu, poliestru lub metalu) z szablonem.
Szablon tworzy utwardzona warstwa światłoczuła, nie przepuszczająca
farby, stanowiąca negatywowy obraz drukowanego wzoru. Elementem
drukującym formy drukowej są niezakryte oczka siatki sitodrukowej,
przepuszczające farbę. Forma drukowa powstaje w ten sposób, że siatkę
powleka się emulsją światłoczułą, którą po wyschnięciu naświetla się
stykowo w kopioramie. Po wywołaniu (wypłukaniu nienaświetlonej emulsji)
i wysuszeniu siatka z szablonem jest gotowa do druku. Podczas drukowania
w maszynie płaskiej, maziasta farba drukowa jest rozprowadzana na całej
powierzchni siatki i przesuwającym się po niej raklem jest przeciskana
przez wolne oczka siatki bezpośrednio na podłoże drukowe. W przypadku
nadruku na przedmiocie okrągłym rakla podczas procesu druku stoi w
miejscu, natomiast przesuwa się sito oraz obraca przedmiot drukowany.
Aby uzyskać dokładne przeniesienie obrazu z sita na przedmiot, prędkość
przesuwu sita oraz prędkość liniowa obracanego przedmiotu muszą być
identyczne.

Sitodruk jest wykorzystywany do drukowania jedno- i wielobarwnego,
również wielkoformatowego, na papierze, tekturze, foliach i płytach z
tworzyw sztucznych, metalach, tkaninach, przedmiotach uformowanych, tzw.
kształtkach z różnych materiałów, m.in. na butelkach szklanych i z
tworzyw sztucznych, pojemnikach na butelki, płytach. Sitodruk stosowany
do druku na wyrobach włókienniczych jest zwany filmodrukiem, zaś
stosowany w grafice artystycznej i użytkowej serigrafią.

Tampondruk – technika druku pośredniego, zaliczana do pochodnych druku
wklęsłego, polegająca na nakładaniu farby drukarskiej za pomocą
miękkiego gładkiego stempla zwanego tamponem. Za pomocą tamponu o
odpowiednim kształcie wykonywany jest nadruk na nierównych i
nieregularnych powierzchniach. Przez dobranie odpowiedniej farby możliwe
jest drukowanie na podłożach takich jak tworzywa sztuczne, guma, szkło,
metal. Tampondruk stosuje się do wykonywania napisów na powierzchniach
bardzo zróżnicowanych.

Uszlachetnianie druku – dziedzina poligrafii z pogranicza technik
drukarskich i introligatorskich, zajmująca się metodami pokrywania
podłoża drukowego różnorodnymi substancjami lub materiałami.
Uszlachetnianie druku można stosować zarówno wobec miejsc zadrukowanych,
jak i nie pokrytych farbą drukową. Zazwyczaj uszlachetnienia dokonuje
się na zadrukowanych już arkuszach, przed procesami introligatorskimi.

Cele uszlachetniania wyrobów poligraficznych:

podnoszenie wizualnych walorów powierzchni zwiększenie wytrzymałości
mechanicznej zwiększenie odporności powierzchni na agresywne czynniki
środowiska: światło, wilgoć, woda, utlenianie Do technik uszlachetniania
druku zalicza się m.in.:

cold-stamping hot-stamping impregnowanie lakierowanie offsetowe, UV
laminowanie (foliowanie) tłoczenie

Tłoczenie – proces tworzenia w materiale tłoczonym (zwykle papier,
często tworzywa sztuczne, skóra) trójwymiarowego wzoru przez ściśnięcie
matrycą/patrycą, zazwyczaj w celu uwypuklenia nadrukowanego wcześniej
wzoru (napis, logo, element zdobniczy). Tłoczenie odbywa się w
temperaturze otoczenia lub tłocznik jest podgrzewany do temperatury
kilkudziesięciu °C, dzięki temu tłoczony materiał po ustąpieniu tłoka w
większym stopniu zachowuje odkształcenie. Czasem używane są wyższe
temperatury, by tłoczony materiał dodatkowo odbarwić (np. skórę).

Proces tłoczenia często łączony jest z procesem hotprintu, pojedyncze
uderzenie matrycy jednocześnie lekko wyciska wzór i nanosi folię do
hot-stampingu. Aby jednak mocniej materiał przetłoczyć w głąb, lub aby
było możliwe przetłoczenie wypukłe, po hotprincie dokonuje się kolejnego
przelotu przez maszynę, podczas którego wykonuje się tłoczenie. W
przypadku matryc grawerowanych czasem możliwe jest uszlachetnienie folią
do hot-stampingu i tłoczenie wypukłe w jednym przelocie, są to matryce
grawerowane złocąco-tłoczące. Do tłoczeń wykorzystuje się tańsze matryce
chemigraficzne.

Cold-stamping – technika druku z użyciem folii cold-stampingowej i
odpowiedniego kleju. Klej nanoszony jest metodą fleksograficzną lub
offsetową dokładnie w miejscach, które chcemy zadrukować. Po dociśnięciu
kleju „nadrukowanego” do warstwy klejowej folii następuje oderwanie
barwnika od warstwy nośnej. Cold-stampingu używa się do uszlachetniania
druku, do znakowania, do zabezpieczeń (zwłaszcza folie holograficzne).
Dużym plusem aplikacji folii cold-stamping jest możliwość drukowania
farbą i uszlachetniania druku folią w jednej linii (on-line). Maszyny
drukarskie wymagają specjalnych przystawek umożliwiających
cold-stamping. W przypadku folii do hot-stampingu jej aplikacja jest
dokonywana po druku farbą przy użyciu innej maszyny (off-line).
Cold-stamping pozwala drukować przejścia tonalne, hot-stamping wraz z
drukiem folią przetłacza podłoże drukowe.

Hot-stamping (hot-print) – technika druku z użyciem folii
hot-stampingowej i matryc wypukłych wykonanych z materiału przewodzącego
ciepło. Matryca podgrzewana jest do ok. 100°C. Po zetknięciu matrycy z
folią PET rozgrzewa się warstwa klejowa, klej aktywizuje się w miejscach
odpowiadających rysunkowi na matrycy i wraz z odpowiednim fragmentem
warstwy lakieru i warstwy aluminium pozostaje na drukowanej powierzchni.
Hot-stampingu używa się do uszlachetniania druku, ozdabiania
przedmiotów, znakowania, zabezpieczenia druku (zwłaszcza folie
holograficzne).

Laminowanie – pokrywanie powierzchni laminatem dla uzyskania dodatkowych
odporności, np. odporności na wilgoć czy odporności mechanicznych lub
dla efektów dekoracyjnych. W poligrafii laminowanie to rodzaj
uszlachetnienia druku polegający na przyklejeniu do powierzchni
zadrukowanej folii, tkaniny itd. Jednym z najbardziej popularnych
sposobów laminowania w poligrafii jest foliowanie.

Foliowanie – rodzaj laminowania. Polega na pokryciu powierzchni druku
folią z tworzyw sztucznych. Dzięki foliowaniu zadrukowana powierzchnia
uzyskuje dodatkowe walory estetyczne, zostaje też usztywniona i
zabezpieczona przed działaniem mechanicznym, chemicznym, promieniowaniem
UV czy wilgocią. Foliowanie odbywa się w laminatorach z użyciem kleju na
zimno (foliowanie na zimno) lub na gorąco (foliowanie na gorąco). Folie
na zimno, zwane też laminatami samoprzylepnymi, powleczone są klejem,
który aktywowany jest przez docisk. Czasem lekko podgrzany wałek
laminatora (30-40°C) ułatwia foliowanie na zimno. Klej w laminatach na
gorąco aktywowany jest przez wałki laminatora podgrzane do temperatury
80-120°C. Foliować można powierzchnie jednostronnie lub dwustronnie.

Kaszerowanie – uszlachetnianie wyrobu papierniczego poprzez oklejanie
cienkim papierem (niezadrukowanym lub zadrukowanym) papieru znacznie
grubszego, kartonu, tektury falistej itp. w celach dekoracyjnych lub
technologicznych. Typowym przykładem kaszerowania w celach dekoracyjnych
jest oklejanie cienkim, zadrukowanym ozdobnie papierem powierzchni
tektury falistej przeznaczonej na opakowania produktów, której nie da
się bezpośrednio zadrukować na maszynie drukarskiej z powodu jej
grubości oraz wewnętrznej struktury.

Tektura – najgrubszy materiał, powstaje przez sprasowanie kilkunastu
warstw masy papierniczej. Do jej wyrobu używa się grubszych włókien
ścieru drzewnego, szmat, makulatury, nie dodaje się jednak wypełniaczy.
Tektura nie nadaje się do pisania. Rozróżnia się kilka gatunków tektury:
białą, brązową, szarą, techniczną. Wyróżnia się tekturę litą oraz
falistą. Tektura falista powstaje z połączenia kilku warstw papieru falą
papierową, która powoduje znaczne zwiększenie sztywności arkusza. Jest
używana przeważnie do produkcji opakowań zbiorczych (kartonów).

Wykrawanie (sztancowanie) – czynność introligatorska polegająca na
wykrawaniu z arkusza papieru, kartonu, tektury lub innego podłoża
pożądanego wzoru o skomplikowanych kształtach, których nie można uzyskać
za pomocą zwykłego krojenia na gilotynie introligatorskiej. Wykrawania
dokonuje się za pomocą wykrojnika.

Wykrojnik – płaszczyzna, której roboczą częścią są odpowiednio
wyprofilowane ostrza tnące, wtłaczana z dużą siłą na wylot prostopadle w
podłoże. Często listwom tnącym (noże tnące, noże sztancujące) towarzyszą
listwy bigujące (bigi), a czasami listwy perforujące (noże perforujące).
Zatem wykrojnik oprócz zasadniczej funkcji wycinania (sztancowania) może
również przygniatać (bigować) lub perforować. Wykrojniki dodatkowo
zaopatrzone są w listwy gumowe, które wystają ponad powierzchnię noży
sztancujących i umieszczane są po obu ich stronach. Gumy te są ściśliwe,
a ich rolą jest wypchnięcie wykrawanego materiału z wnętrza wykrojnika.

Falcowanie, złamywanie – jedno- lub wielokrotne składanie arkusza
papieru, czystego lub zadrukowanego, na pół (najczęściej) lub w
dowolnych innych proporcjach, na różne sposoby (w różnych kierunkach), w
celu osiągnięcia docelowego formatu i liczby stron składki. Np.
trzykrotne złożenie na pół arkusza daje składkę szesnastostronicową.
Każde miejsce zaginania arkusza to falc (złam) i po złożeniu tworzy nową
krawędź. Maszyna do falcowania to: falcerka.